Dashboards die gebruikt worden
Vijf regels voor visualisatie die wij aanhouden, en de drie dingen die bepalen of een dashboard na drie weken nog wordt geopend.
Deel 6 van de reeks
Van data naar een beslissing
Een dashboard is geen doel. Het is de laatste meter van een keten die begint bij een bronsysteem en eindigt bij iemand die iets moet besluiten. Als die laatste meter niet klopt, heeft al het werk ervoor geen zin.
Dit deel gaat over die laatste meter: hoe je visualiseert zodat iemand in twee seconden ziet wat er aan de hand is, en wat er daarna gebeurt.
Wat visualisatie doet
Ons brein leest een vorm sneller dan een getal. Een lijn die omhoog loopt, een balk die uit de rij springt, een vlak dat rood is: dat pak je op zonder na te denken. Zet dezelfde informatie in een tabel met dertig rijen, en je moet gaan zoeken.
Daar zit ook het risico. Een vorm overtuigt sneller dan hij informeert. Een afgekapte as, een verkeerd gekozen kleurenschaal of een gemiddelde waar een spreiding hoorde: dat leidt tot een beslissing die op een plaatje rust in plaats van op de cijfers.
Basisprincipes
Vijf regels die wij aanhouden
- Eén vraag per beeld. Weet wat de kijker moet kunnen beantwoorden en laat de rest weg. Een grafiek die drie dingen tegelijk wil zeggen, zegt niets.
- Kies de vorm bij de vraag. Een verloop in de tijd is een lijn. Een vergelijking tussen categorieën is een balk. Een verdeling is geen taartpunt maar meestal ook een balk. Draaien aan de vorm om het interessanter te maken, kost begrijpelijkheid.
- Begin de as bij nul, of zeg dat je dat niet doet. Anders maak je een verschil van twee procent groot en dat is misleidend, ook als het niet zo bedoeld is.
- Gebruik kleur om betekenis te dragen. Eén accentkleur voor waar het om gaat, grijs voor de context. Kleur voor decoratie maakt het moeilijker, niet mooier. Let ook op kleurenblindheid: rood tegenover groen is voor een op de twaalf mannen geen tegenstelling.
- Zet erbij waar het vandaan komt. Peildatum, bron, en wat er niet in zit. Dat is niet voor de vorm: het bepaalt of iemand het cijfer durft te gebruiken.
Best practices
Het dashboard dat wél wordt geopend
De vraag die er uiteindelijk toe doet, is niet of het dashboard klopt maar of het gebruikt wordt. Drie dingen die daarbij helpen, uit onze eigen projecten.
Ontwerp met de gebruiker, niet voor hem. Bij de Rijksinkoopsamenwerking testen we elk dashboard met eindgebruikers voordat het in productie gaat. Dat levert altijd aanpassingen op, en bijna nooit de aanpassingen die wij hadden verwacht.
Sluit aan bij het moment waarop iemand kijkt. Een dashboard voor het maandoverleg ziet er anders uit dan een dashboard dat je tussen twee gesprekken openslaat. Vraag wanneer iemand het gebruikt, niet alleen wat hij wil zien.
Maak duidelijk wat de volgende stap is. Een afwijking zien is niet genoeg; de kijker moet weten wat hij ermee kan. Bij OCW was dat concreet: zichtbaar maken hoeveel er nog in een raamcontract zit, zodat iemand kan bijsturen terwijl het nog kan.
Wat je hieruit meeneemt
- Een visualisatie moet één vraag beantwoorden, en de vorm volgt uit die vraag.
- Kleur draagt betekenis of hij hoort er niet te zijn.
- Peildatum en bron zijn geen bijschrift maar onderdeel van het inzicht.
- Test met de mensen die het gaan gebruiken, en vraag wanneer ze kijken.
- Een dashboard zonder duidelijke vervolgstap wordt na drie weken niet meer geopend.
Verder lezen
De reeks over business intelligence
Acht delen die samen één vraag beantwoorden: hoe krijg je data zo op tafel dat er beslissingen op worden genomen? Ze staan in leesvolgorde, maar je kunt er ook één uit pakken.
Deel 1
Wat is business intelligence?
Wat BI is, waar het je bij helpt en uit welke vier stappen het bestaat.
Deel 2
Datagedreven werken
De cultuurkant: één versie van de waarheid, en waarom dat vooral over afspraken gaat.
Deel 3
Pakket of eigen applicatie?
De eerste keuze is niet welk pakket, maar of het dashboard in een BI-pakket hoort of in de software waar je mensen al werken.
Deel 4
Sturen op KPI's
Hoe je van een doel een meetbare indicator maakt, en waaraan je ziet dat iets géén KPI is.
Deel 5
Een datawarehouse opzetten
Van planning en technologiekeuze tot architectuur, integratie en beveiliging.
Deel 6
Dashboards die gebruikt worden
Van data naar inzicht: hoe je visualiseert zodat iemand er een beslissing op neemt. Dit deel lees je nu.
Deel 7
Data governance
Het onderschatte deel: afspraken over eigenaarschap, kwaliteit en betrouwbaarheid.
Deel 8
AI naast BI
Wat AI toevoegt aan een BI-landschap, en wat het niet overneemt.
Meer weten?
Wil je meer informatie over datavisualisaties over dit onderwerp? Bart gaat er graag met je over in gesprek.
